کتاب سنگ نوشته های کوفی

صدها سال پیش، دست های ظریف هنرمندی دور افتاده، بی نام و بی نشان، در گوشه ای از جهان کهن ، بر تکه سنگی سخت ظاهر می گشت… تا سنگ نوشته ای بسازد برای قبری یا بنایی ، یا …  تا آن سنگ قبر، دروازه ای شود به جهانی دیگر. دروازه ای با “عبارات باشکوه و متناسب” ، برای آغاز زندگانی جاودان!

انسان کهن “کوفی نویس” می کوشید تا افکار و باورهای خویش را در شکل و شمایل حروف و الفبا (که نماد روشنی و نور بودند) ، به گونه ای کم نظیر به دیگران و آیندگان منتقل سازد… 

اکنون که بیش از هزار سال از عمر برخی از آن “سنگ نوشته های کوفی” می گذرد، انسان معاصر بر هنرمند کهن آفرین می گوید؛ و شاید از خود می پرسد که چرا آن همه هنر والا را فراموش کرده ایم؟ چگونه باید قدرشناس آن گنجینه ها باشیم؟

کتاب «سنگ نوشته‌های کوفی، میراث فرهنگ جهانی» نوشته سید محمدوحید موسوی جزایری و همکاران، یکی از نخستین کتاب های جامع درباره خط کوفی است که همراه تصویرهایی از آثار به جای مانده از این خط، در انتشارات آبان منتشر شد.

موسوی جزایری به خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، گفت: با وجود آن‌که نخستین هنر اسلامی خط و خوشنویسی است، اما کتاب‌های منتشر شده درباره این هنر بسیار اندک است.

وی افزود: سنگ نوشته‌ها چه از نظر گستردگی کاربردشان در بناها  یا تولیدات گوناگون مانند سنگ قبر، سنگ فرمان، سنگ محراب، سنگ وقف‌ها و نظایر آن و چه از جنبه گرایش‌های فرمی مشخصی که در این گونه از آثار دیده می‌شود اهمیت بسیاری در میان اقلام خطوط کوفی دارند.

این محقق خط در ادامه با اشاره به این نکته که عده بسیاری از صاحب‌نظران به قلم نزدن خوشنویسان خط کوفی دارند، گفت: صاحب‌نظران و محققانی اعتقاد دارند که خطاطان، برای نگارش خط کوفی قلم نمی‌زدند بلکه از چیزی به مانند شابلون استفاده می‌کردند که این نظریه غلطی است. در این کتاب و دیگر تحقیقات من در این زمینه، بطلان این نظریه ثابت شده است.

وی در ادامه با اشاره به ویژگی‌های این کتاب گفت: ما در این کتاب در زمینه فرم‌شناسی خط اسلامی هم کار کرده‌ایم، مساله‌ای که تاکنون مورد غفلت قرار گرفته بود. همچنین این کتاب بر مستندات تصویری اتکا دارد و ما برای این‌که مطالب کتاب بهتر و دقیق‌تر باشد، خود را ملزم به ارایه سندهای تصویری کردیم. به طور کل تحلیل فرم خطوط و تاثیر خطوط کوفی بر خط‌های نسخ و ثلث و همینطور زمینه‌های اجتماعی، مسایلی است که در کتاب‌های دیگر به آن اشاره‌ای نشده است.

موسوی جزایری در ادامه با انتقاد از کتاب‌های پژوهشی درباره هنر خط و خوشنویسی، گفت: همانطور که گفتم کتاب در زمینه خط بسیار کم منتشر شده است و تعداد بسیاری از آن‌ها در زمینه تاریخ‌نگاری است و البته بیشتر این کتاب‌های تاریخی درباره شرح حال خوشنویسان است. لازم است اشاره کنم که 90 درصد محتوای این شرح‌حال‌ها شبیه به هم است.

وی افزود: اخیرا من کتابی مطالعه کردم که در آن از خطوط «مکی»، «مدنی»، «بصری» و «شامی» نام برده شده. اسامی این خطوط برای من که در حدود 20 سال است در این حوزه مطالعه تخصصی و کار حرفه‌‌ای کرده‌ام، نا آشنا بود. این مساله نشان می‌دهد که در این حوزه هنوز هم با وجودی‌که مستندات تصویری کم است نیاز به تحقیقات جدی وجود دارد.

جزایری در پایان گفت: ما بر حسب ضرورت و کمبود منابع برای دانشجویان و مخاطبان جدی این کتاب را منتشر کردیم، امیدوارم که مورد پسند استادان و نخبگان این حوزه واقع شود. در روزهای آینده هم جلسات نقد و بررسی این کتاب در خانه هنرمندان و سرای اهل قلم برگزار می‌شود.

انتشارات کتاب آبان کتاب دو زبانه «سنگ نوشته‌های کوفی، میراث فرهنگ جهانی» نوشته سید محمد وحید موسوی جزایری و همکاران را در 252 صفحه تمام رنگی و 207 تصویر به بهای 30 هزار تومان منتشر کرده است.

این کتاب همراه نوشتارهایی از بهاالدین خرمشاهی، علی ایمانی و فاطمه دانش یزدی منتشر شده است.

سید محمدوحید موسوی جزایری دانش‌آموخته رشته گرافیک است. او از سال 1371 تحقیق درباره خط کوفی را آغاز کرد. تلاش‌های او در این زمینه منجر به یافتن «تراش قلم گمشده خط کوفی اولیه» شد، بر این اساس بسیاری از منتقدان جزایری را احیا کننده خط کوفی اولیه می‌دانند.

پیشتر به قلم موسوی جزایری کتاب‌های «خط و خوشنویسی»،«دانشنامه خط کوفی» در سه مجلد، «سنگ نوشته‌های ثلث در استانبول» و چند کتاب دیگر منتشر شده است