جلسه اول نقد و بررسی خط نسخ

 جلسه ی نقد و بررسی خط نسخ  جلسه ی نقد و بررسی خط نسخنخستین جلسه ی نقد و بررسی “خط نسخ” با حضور محمد وحید موسوی جزایری، در روز پنج شنبه  بیست و یکم شهریور 92  در «دارالکتابه»، با حضور اساتید این مرکز و هنرجویان آنان برگزار شد.

در ابتدای این نشست، استاد احمد عبدالرضایی به معرفی سابقه کار خوش نویسی موسوی جزایری در زمینه ی خطوط نسخ و ثلث اشاره کرد. وی با بیان این موضوع که ایشان علاوه بر تجربه خوش نویسی، دارای مطالعات و پژوهش هایی در زمینه خطوط یاد شده نیز می باشند، حضور موسوی جزایری را فرصتی مغتنم برای ارائه مباحثی فراتر از آموزش صرفِ خوش نویسی دانست. مباحثی اختصاصی و علمی، که به ویژه در زمینه ی خط نسخ فارسی، از آن می بایست به عنوان نوعی نیاز اجتناب ناپذیر یاد کرد.

 جلسه ی نقد و بررسی "خط نسخ"

در ادامه این جلسه، دکتر عبادی به بیان ویژگی های مهم و اهمیت پژوهش های صورت گرفته پیرامون تألیف کتاب های تخصصی توسط موسوی جزایری پرداخت. وی با اشاره ای کوتاه به محتوای و عناوین به کار رفته در هر یک از این کتاب های ایشان، به جایگاه ارزشمند و اعتبار این کتاب ها در دانشگاه های کشور اشاره کرد. وی در خصوص ارزش کتاب های انتشار یافته چنین اظهار داشت که هم اینک، به طرز فزاینده ای، از این کتاب ها در مراکز دانشگاهی، به عنوان کتاب هایی مورد توجه و مرجع در زمینه ی خوش نویسی اسلامی استفاده می شود.

موسوی جزایری، اولین جلسه از سخنرانی خویش را با عنوان “خاستگاه خط نسخ ابتدایی” آغاز کرد. پرداختن به معرفی خاستگاه کوفی نویس خط نسخ، موضوعی بود که اصلی ترین بخش این گفتگو را به خود اختصاص داد. ایشان با اشاره به این که شیوه کوفی اولیه، اصلی ترین خاستگاه تحول خطوط –در طی چندین قرن- و مرکزیتی تعیین کننده برای تجربه خوش نویسان در زمینه پیدایش سبک هایی نوین در فضاهای نوشتاری مکتوبات بود، به تحلیل فرم شناسی عمومی این شیوه و بررسی چارچوب های الفبایی به کار رفته در آن پرداخت.

وی با اشاره به این که چگونگی تغییرات و سیر تحول خطوط در جهان خوش نویسی سنتی همواره به صورت تدریجی و اغلب، به شکلی کُند و توسط نوابغ خوش نویسی – عمدتاً گمنام- رخ می داده؛ از مهم ترین ضرورت های نوشتاری-اجتماعی این موضوع در طی سده های آغازین تمدن اسلامی یاد کرد. به نظر ایشان، ابداعات خوش نویسی صورت گرفته در تاریخ خط، به رغم آن که می تواند نشانی آشکار از قابلیت های الفبایی و سایر مسائل تأثیرگذار دیگر در این عرصه به حساب آید، بیش تر، برگرفته از نیازهایی مهم و ضرورت هایی کاربردی بوده است. بر این اساس و به ویژه در زمینه ی تولید دست نوشته ها، خوش نویسان به فراخور نیازهای نو پدید به وجود آمده، به ایجاد تغییراتی مهم و کاملاً منطبق با هر یک از دوره های تاریخی کهن، دست می زدند.

در انتهای این جلسه، ایشان با توجه به کارکردهای امروزین خط نسخ -که بخش فراوانی از رایج ترین عرصه مکتوبات اجتماعی را شامل می شود-، خواستار انجام پژوهش هایی بنیادی تر در ایجاد حوزه عملکردی متناسب تر با نیازهای نوشتاری معاصر در مورد خط نسخ فارسی شد. تأثیرگذاری عمده این خط در حیطه طراحی فونت های متداول، بدیهی ترین مسئله ای است که اشاره ای ساده و قابل فهم در خصوص اهمیت جدی این خط دارد. کاربردهای گوناگون نسخ در قریب به اتفاق متون رایج در رسانه های کنونی و متداول، موضوعی است که از نظر ایشان، فرصت جدی تر و ناگزیر را برای مطالعه بنیادی این خط پدید آورده است.

لازم به ذکر است که دارالکتابه، مجموعه ای وابسته به مرکز طبع و نشر قرآن کریم در تهران می باشد که چند سالی است به آموزش تخصصی خوش نویسانی از سراسر کشور، در زمینه خطوط نسخ و ثلث همت گمارده است.